Papierowy JazzPRESS
Kanon Jazzu

„Astigmatic” – Krzysztof Komeda Quintet

{jcomments off}„Wszystko było na łapu-capu. [...] Właściwe próby do nagrania i samo nagrywanie odbywały się w tym samym czasie. Wszystkiego uczyliśmy się w chwili nagrywania. Sekcja rytmiczna i w ogóle cały skład grupy powstał zupełnie przypadkowo [...] Cała płyta Astigmatic powstała w ciągu jednej nocy w Filharmonii Narodowej”
(Zbigniew Namysłowski)

Krzysztof Komeda Trzciński jako muzyk jazzowy wywarł istotny wpływ na ukształtowanie się oryginalnego stylu, określanego jako polska szkoła jazzu. Płyta Astigmatic jest uważany za najważniejszą w jego dorobku, a jednocześnie należy ona do najważniejszych, a według niektórych jest najważniejszą płytą polskiego jazzu. Została ona doceniona również za granicą i zaliczona do czołowych europejskich płyt jazzowych. Od chwili jej nagrania cieszy się niesłabnącym uznaniem i fascynuje, zarówno miłośników jazzu jako i krytyków.

Powstanie Astigmatic przypada na okres słabnięcia III nurtu i wzrostu dominacji jazzu free, także w Polsce. Silnie zaznaczały się wpływy muzycznych idei Milesa Davisa, Ornette’a Colemana i Johna Coltrane’a.

Na płytę składają się trzy rozbudowane w czasie kompozycje Komedy: „Astigmatic”, „Kattorna” (oparty na motywie z filmu Heniga Carlssena pod tym samym tytułem) oraz „Svantetic” (poświęcony szwedzkiemu poecie i przyjacielowi Komedy Svanetowi Forsterowi). Wszystkie one uderzają niezrównaną ekspresją.

Album łączy język nowoczesnego jazzu (modalność, pantonalizm, swobodna improwizacja), precyzyjną formę (nawiązania do ronda, wariacji, allegra sonatowego) i elementy XX-wiecznych technik kompozytorskich (aleatoryzm, sonoryzm). Ten konglomerat składa się na bogactwo i monumentalizm utworów Komedy. Są one przesycone ekspresją, emocjonalizmem, dramatycznym liryzmem i patosem. Ta romantyczna ekspresja jest wyrażona we współczesnym języku, we współczesny sposób. Kompozycje Komedy wprowadzają do jazzu, nieobecny tam do tej pory, świat emocji.

Komeda położył też duży nacisk na obsadę i wynikającą z niej kolorystykę, przekładającą się także na różnicowanie dynamiki, artykulacji, agogiki. O wartości płyty decyduje również ten doborowy skład, w którego wykonaniu utwory są - zdaniem krytyków - lepsze niż ich wcześniejsze wykonania w innych składach. „Svantetic” - w wersji klubowej - wykonywany został w Kopenhadze, w klubie Montmartrte w 1965 roku w składzie: Michał Urbaniak, Tomasz Stańko, Bo Stief (kontrabas) oraz Simon Kopel (perkusja). „Astigmatic” w wykonaniu kwartetowym na Jazz Jamboree w 1965 roku z Januszem Kozłowskim (kontrabas) i bez Zbigniewa Namysłowskiego. Również „Kattorna”, skomponowana przez Komedę jako muzyka filmowa, została przearanżowana i dostosowana do nagrania studyjnego. Zresztą Komeda przygotowując kompozycje myślał o konkretnych wykonawcach – Zbigniewie Namysłowskim i Tomaszu Stańce, tak że ich role w utworach były dokładnie przemyślane.

Każdy z artystów wniósł do utworów z płyty Astigmatic własne wartości. Namysłowski wprowadził odniesienia coltrane’owskie. Stańko, towarzyszący Komedzie w jego karierze, uznawany za kontynuatora jego idei – elementy free jazzu. Również rola Güntera Lenza i Rune Carlssona jest o wiele bardziej zgodna z kompozytorską myślą Komedy, niż poprzednie wykonania tych utworów. Carlsson buduje napięcie i dramaturgię oraz wprowadza słuchacza w trans, zgodnie z dramaturgicznymi założeniami kompozycyjnymi Komedy. Günter wprowadza zaś przekonujący wątek timingu, konstruując własny obraz muzyki w partiach solowych.

Trzeba także wskazać na miejsce samego Komedy w kompozycjach. Nie będąc technicznym pianistą przyjmuje on rolę koordynatora całości, precyzyjnie sterującym przebiegiem muzycznego procesu.

Jako pianista Komeda prezentuje się bez wirtuozerii i doskonałości technicznej, ale zaskakuje skupieniem, wieloznacznością harmoniczną, intrygującymi modalizmami i timingiem podporządkowanym zmiennej narracji utworu.

Jest coś w tej płycie, co pozwala jej pozostawać aktualną mimo przemijalności muzycznych elementów kompozycyjnych i architektonicznych utworu. To właśnie tu, w tych kompozycjach Komedy nastąpiło połączenie i zjednoczenie różnych wpływów światowego jazzu i wtopienie w ten niepowtarzalny sposób odczuwania świata i kreowania siebie, charakterystyczny dla polskiej szkoły jazzu.

Po kompozycje z płyty Astigmatic sięgnęli we własnych aranżacjach m.in.: Tomasz Stańko, Michał Urbaniak, Urszula Dudziak.

alt

Krzysztof Komeda Quintet – Astigmatic

Polish jazz vol. 5 (1966, Muza LP XL 0298)

1. Astigmatic [22:50]

2. Kattorna [07:20]

3. Svantetic [15:00]

Wszystkie kompozycje – Krzysztof Komeda

Inne edycje

LP SXL 0298 Muza

LP SX 0298 Muza 1989

CD PNCD 536 Muza 2001 (Polskie Nagrania Remasters)

Muzycy:

Krzysztof Komeda – fortepian,

Tomasz Stańko – trąbka

Zbigniew Namysłowski – saksofon altowy

Günter Lenz – bas

Rune Carlsson – perkusja

Nagrana w Warszawie w w Filharmonii Narodowej, 5-6 grudnia 1965 r.

Reżyser nagrania – W. Piętowski

Operator dźwięku – H.

Tagi w artykule:

Powiązane artykuły

polecane

27 czerwca

Lado w Mieście ma 10 lat

Plac Zabaw nad Wisłą

Warszawa

27 czerwca

Swingujące trójmiasto

Muzeum Miasta Sopotu

Sopot

28 czerwca

Summer Jazz Festiwal w Krakowie

Festiwal

Kraków

01 lipca

Vertigo Summer Jazz Festival

Festiwal

Wrocław

06 lipca

Jazz na Starówce 2019

Rynek Stare Miasta

Warszawa

11 lipca

12. Letnia Akademia Jazzu (karnet)

Klub Wytwórnia

Łódź

newsletter

Strona JazzPRESS wykorzystuje pliki cookies. Jeżeli nie wyrażasz zgody na wykorzystywanie plików cookies, możesz w każdej chwili zablokować je, korzystając z ustawień swojej przeglądarki internetowej.

Polityka cookies i klauzula informacyjna RODO