(ECM Records, 2026)
Tak się ostatnio złożyło, że z każdym nowym numerem JazzPRESS-u dostajemy kolejny projekt z udziałem Marilyn Crispell. Jeżeli jednak w polskiej sferze jazzowej są jakieś duże postaci sceny zagranicznej, które przez lata otrzymywały u nas zbyt mało uwagi, to ta amerykańska pianistka z pewnością do nich należy.
Gdy wnumerze styczniowym recenzowałem Live at the Hungry Brain – kolektywu freejazzowego z udziałem Crispell – pisałem o tym, jak różnymi torami przebiegała jej kariera: od awangardowej, bardzo siłowej pianistyki inspirowanej Cecilem Taylorem, aż po ECM-owe nagrania lat 90. i wczesnych dwutysięcznych, w których dominować zaczęły bardziej subtelne i kameralne tony. Występ w Hungry Brain lokuje się zdecydowanie w tej pierwszej estetyce, natomiast niniejsze Memento, nagrane w duecie ze szwedzkim kontrabasistą Andersem Jorminem i wydane w stajni Manfreda Eichera, to z kolei dzieło spokojne, wręcz minimalistyczne w środkach.
Memento nie jest pierwszym spotkaniem tych dwojga artystów. Warto wspomnieć nagrany już w połowie lat 90. Spring Tour, na którym obecność basisty tonowała nieco gwałtowną i nieokrzesaną wtedy pianistykę Crispell – choć tam, w triu z Raymondem Stridem na bębnach, freejazz był wciążcałkiem jawnym punktem odniesienia. Dekadę później powstało też In Winds, in Light, autorski projekt Jormina, łączący elementy poezji i europejskiego jazzu, w ramach którego to samo trio zostało powiększone do rozmiarów kwintetu.
Tym razem sięgająca sędziwego wieku Crispell i jej dekadę młodszy kompan przygotowali kilka kompozycji, a także zaimprowizowali materiał, który ostatecznie zamyka się w niespełna czterdziestu minutach. Pochwalam tę długość – wiele wydawnictw ECM ma tendencję do rozciągania materiału, natomiast Memento wydaje się nagraniem bardziej skoncentrowanym i wyczyszczonym z fillerów w porównaniu z niektórymi poprzednimi płytami pianistki, jak choćby nieco przydługim hołdem dla Annette Peacock.
Dla słuchaczy znających duety, które Crispell nagrywała z Garym Peacockiem czy Davidem Rothenbergiem dla tejmonachijskiej wytwórni, album nie będzie wielkim zaskoczeniem. Warto jednak pamiętać, że Crispell posiada niezwykły dar słuchania – potrafi idealnie wkomponować się w rozmaite muzyczne sytuacje. Dzięki temu uwypuklane wcześniej cechy charakterystyczne jej partnerów, jak uduchowione repetycje Rothenbergaczy muzyczna erudycja Peacocka (notabene ostatni numer na płycie Dragonfly jest mu dedykowany), mogły wybrzmieć w pełni przy jej akompaniamencie. Nie inaczej jest tutaj: zarówno improwizacje, jak i przygotowane wcześniej miniatury pozwalają Jorminowi na wolnościowe prowadzenie muzyki – czy poprzez wirtuozerskie pizzicato, czy też neoklasyczne smyczkowanie uroczej melodii otwierającego For the Children. Gdzie indziej, jak w Contemplation in D, minimalistyczne akordy à la Peace Piece Billa Evansa rozlewają się po przestrzeni nagrania, pozostawiając Jorminowi pełną improwizacyjną wolność.
Do gustu szczególnie przypadają mi voicingi Crispell, które miejscami uderzają w mroczniejsze interwały; rapsodyczny charakter muzyki miesza się z kojącą kontemplacją, jak w utworze tytułowym. Wykonawczo album stawia zdecydowanie na oszczędność i prostotę – nie znajdziemy tutaj żarliwych improwizacji ani igrania z brzmieniem znanego z innych dzieł obojga muzyków.Płyta nie jest zatem w żaden sposób zaskakująca ani nawet szczególnie wymagająca w odbiorze, a jednak urzeka. Sądzę, że warto sięgnąć po to nagranie – choćby po to, by po prostu poobcować z pięknem, jakim duet Crispell – Jormin pragnie nas obdarować. Być może album ten urośnie kiedyś do rangi, jaką darzy się np. The Melody at Night, with You Keitha Jarretta – choć w bardziej stonowanym dorobku zarówno Crispell, jak i Jormina, i tak jest z czego wybierać. I dobrze, że jest.
Piotr Zdunek
