Papierowy JazzPRESS
! Felieton

Leksykon - Polska filmografia jazzowa: Zuzanna i chłopcy (1961)

Obrazek tytułowy

grafika: Andrzej Wąsik

Reżyseria: Stanisław Możdżeński

Muzyka: Andrzej Trzaskowski

Wykonanie muzyki: zespół The Wreckers

Muzycy widoczni na planie: Jerzy Matuszkiewicz, Wojciech Karolak, Zbigniew Namysłowski, Roman Dyląg, Adam Jędrzejowski i inni

O filmie:

„Jazz, miłość, przygoda” – w taki sposób w materiałach promocyjnych opisywano w czasie wchodzenia filmu Stanisława Możdżeńskiego do kin jego tematykę. Sam film, oparty na scenariuszu Janusza Chudzyńskiego, uznano za przygodowy i obsadzono znakomitościami ówczesnego młodego polskiego aktorstwa (zagrali w nim między innymi Adam Hanuszkiewicz, Elżbieta Czyżewska, Tadeusz Pluciński, Bohdan Łazuka).

Już pierwsze sceny filmu Zuzanna i chłopcy wprost odwołują się do historii życia jazzowego w Polsce. Spotkanie młodzieży w górskim schronisku nawiązuje do wydarzenia, jakie miało miejsce blisko trzy lata wcześniej, podczas słynnego zlotu polskich jazzmanów w ramach Jazz Campingu w schronisku na Kalatówkach. Wiosną tamtego pamiętnego roku 1959 na Kalatówkach zjawiła się niemal cała artystyczna polska bohema, na czele z jazzmanami (między innymi Krzysztof Komeda, Zbigniew Namysłowski, Andrzej Trzaskowski, Jerzy Matuszkiewicz, Jan Wróblewski, Andrzej Kurylewicz) oraz filmowcami (między innymi Roman Polański i jego ówczesna żona Barbara Kwiatkowska, Maria Wachowiak, Teresa Tuszyńska).

Akcja Zuzanny… doskonale oddaje tamtą swobodną atmosferę radosnego, muzycznego święta. Stanisław Możdżeński wraz ze scenarzystą Januszem Chudzyńskim, próbując w szczegółach oddać towarzyski charakter historycznego Jazz Campingu, wplatają w fabułę niektóre prawdziwe wątki tamtego historycznego wydarzenia.

Tak więc do schroniska przybywa popularna gwiazda filmowa Zuzanna (Ewa Krzyżewska), w której kocha się Filip (Andrzej Nowakowski) – jazzowy trębacz. Dla ukochanej kobiety popisuje się grą na instrumencie, zaprasza do tańca w rytm tanecznego jazzu, ale zostaje subtelnie, acz zdecydowanie, odrzucony. Prawdziwy cel wizyty Zuzanny to bowiem spotkanie z dwoma innymi, także obecnymi na spotkaniu, jej adoratorami, speleologami Markiem (Adam Hanuszkiewicz) i Karolem (Tadeusz Pluciński). Obaj zabierają Zuzannę do pobliskiej jaskini na krótką wyprawę, podczas której starcie męskich charakterów ujawnia prawdziwą naturę ich uczuć i emocji. A w hotelu jazzmani na dobre rozkręcają środowiskową zabawę.

Jazz w filmie

Muzyka Andrzeja Trzaskowskiego napisana do Zuzanny… z jednej strony odwołuje się do nowocześnie brzmiącej, ilustracyjnej kameralistyki (sceny w jaskini), z drugiej – do jazzu, który zwłaszcza w sekwencjach plenerowych nawiązuje między innymi do brzmienia tradycyjnego zespołu Melomani. Skojarzenie z łódzkimi Melomanami potwierdzać może obecność na planie Jerzego Matuszkiewicza, założyciela tego zespołu, z którym krótko współpracował także sam Trzaskowski w czasie studiów w pierwszej połowie lat pięćdziesiątych.

Z kolei muzyka wykonywana podczas tanecznego spotkania w hotelowym hallu dobrze oddaje styl nowoczesnego kwintetu The Wreckers Trzaskowskiego. Słyszymy tu między innymi jego autorską kompozycję Transformation, która wykonywana była oryginalnie w triu (porównaj nagranie z Jazz Jamboree ’62), a w filmie słyszymy ją przearanżowaną na kwintet. Muzykę The Wreckers słychać poza tym (a także widać zespół w niemal pełnym oryginalnym składzie!) w tle zabawy tanecznej, która kilkakrotnie pojawia się między scenami w jaskini.

W pierwszej scenie filmu kręconej w hallu na czele kwintetu widzimy dwóch polskich aktorów Bohdana Łazukę (saksofon) i Andrzeja Nowakowskiego (trąbka). Obaj nie byli muzykami i nie grali na instrumentach, ale sama scena z ich udziałem jest jedną z najciekawszych i najdłuższych sekwencji w historii polskiego kina fabularnego z udziałem polskich jazzmanów i zastępujących ich aktorów.

Grupa The Wreckers swoim nowoczesnym brzmieniem eksponowanym w filmie nawiązuje do stylistyki hard bopu, a zwłaszcza tak cenionego przez Trzaskowskiego zespołu Jazz Messengers i nagrań kwintetu Horace’a Silvera.

Skład zespołu, który widzimy i słyszymy w filmie z offu, pokrywa się w zasadzie z oryginalnym składem The Wreckers: Andrzej Trzaskowski – fortepian, Zbigniew Namysłowski – saksofon altowy, Wojciech Karolak – saksofon tenorowy, Alojzy Musiał – trąbka, Roman Dyląg – kontrabas, Adam Jędrzejowski – perkusja.

Ciekawostki:

#1 Andrzej Nowakowski grający w filmie jazzowego trębacza Filipa gra tu w rolę jazzowego muzyka już po raz drugi w swojej aktorskiej karierze. Rok wcześniej widzimy go na planie filmu Andrzeja Wajdy Niewinni czarodzieje w roli członka zespołu jazzowego prowadzonego przez perkusistę Bazylego (w tej roli Tadeusz Łomnicki).

#2 W scenie powitania Zuzanny (Ewa Krzyżewska) wysiadającej z autobusu widzimy wśród grających muzyków między innymi Jerzego Matuszkiewicza, Wojciecha Karolaka grającego na tenorze i Zbigniewa Namysłowskiego grającego na małej sygnałówce.

#3 Bohdan Łazuka śpiewa w filmie piosenkę do słów Mariana Załuckiego z refrenem: „Filip, Filip, Filip, Filip, bo tak chce dola twarda, że nie masz nic z Gerarda…”. Tekst piosenki odnosi się do jednej z głównych postaci filmu Filipa (Andrzej Nowakowski), jazzowego trębacza zakochanego w Zuzannie. Tekst w oczywisty sposób nawiązuje do legendy francuskiego kina, filmowego gwiazdora Gerarda Philipe’a.

Zobacz także:

Jazz Camping (1959), reż. Bogusław Rybczyński, muz. Andrzej Trzaskowski. Film dokumentalny będący rodzajem reportażu-relacji ze autentycznego zjazdu polskich jazzmanów na Kalatówkach z roku 1959.

Wojna domowa, odc. 10 Zagraniczny gość (1966), reż. Jerzy Gruza, muz. Jerzy Matuszkiewicz. Paweł Jankowski zabiera swojego przybyłego z Anglii kuzyna Rysia na wycieczkę w góry. Zatrzymują się w schronisku na Kalatówkach (!), a w tle słyszymy radosną muzykę jazzową (autorstwa Matuszkiewicza) stylistycznie mocno nawiązującą do muzyki granej podczas pierwszego, historycznego Jazz Campingu.

Jazz na Kalatówkach (2018), reż. Robert Kaczmarek. Film dokumentalny przypominający słynne wydarzenie z roku 1959 na tle początków ruchu jazzowego w Polsce. Opowiadają o nim świadkowie, a ich relacje wzbogacają prezentowane fragmenty filmów, materiałów archiwalnych oraz fotografii i dokumentów.

Warto posłuchać:

Andrzej Trzaskowski, The Wreckers – Trio, Polskie Nagrania – archiwalne nagrania radiowe The Wreckers wydane w roku 1960.

Andrzej Trzaskowski, Polish Radio Jazz Archives, vol. 05 (Polskie Radio, 2013) – wybór nagrań zespołów Trzaskowskiego: The Wreckers, Kwintetu i Tria z roku 1962 (nagrania radiowe i koncertowe z Festiwalu Jazz Jamboree ’62).

Autor: Andrzej Winiszewski


Leksykon – Polska filmografia jazzowa, czyli 100 najważniejszych polskich filmów jazzowych to próba zebrania, uporządkowania i opisania na nowo, z nowej, współczesnej perspektywy, całego powojennego nurtu polskiego kina jazzowego. Obecność jazzu w polskiej kinematografii ostatnich przeszło siedmiu dekad jest niezwykle znacząca i stanowi ważny rozdział w jej rozwoju. Wiele biografii artystycznych przedstawicieli polskiego środowiska jazzowego wiązanych jest przecież do dziś z polskim kinem, zwłaszcza z muzyką filmową, ale i obecną w nim tematyką dotyczącą historii polskiego jazzu. Jednak pojęcie „polska filmografia jazzowa”, jak dotąd, nie zostało jeszcze precyzyjnie zdefiniowane, czekając na swój czas. W moim rozumieniu mieszczą się w nim często bardzo odległe od siebie gatunki i rodzaje filmowe, od animacji i klasycznej fabuły po dokument i kino eksperymentalne. Czasem są to proste filmowe opowieści wzbogacone jazzową ilustracją bez związku z treścią scenariusza, ale czasami bywają to prawdziwe manifesty organicznego wręcz współistnienia ruchomego obrazu i jazzu, jako najlepszej z możliwych ilustracji muzycznych. Być może właśnie rozpoczęty w tym numerze JazzPRESSu cykl złożony z fragmentów przygotowywanego książkowego opracowania tego obszernego materiału stanie się przyczynkiem do dyskusji i wymiany poglądów, a w efekcie do utrwalenia i wprowadzenia pojęcia „polska filmografia jazzowa” w obszar historii polskiego jazzu i filmu.

Audycja JazzMovie - co wtorek, godz. 12:30 w RadioJAZZ.FM. Zaprasza Andrzej Winiszewski

Tagi w artykule:

Powiązane artykuły

polecane

27 czerwca

Lado w Mieście ma 10 lat

Plac Zabaw nad Wisłą

Warszawa

27 czerwca

Swingujące trójmiasto

Muzeum Miasta Sopotu

Sopot

28 czerwca

Summer Jazz Festiwal w Krakowie

Festiwal

Kraków

01 lipca

Vertigo Summer Jazz Festival

Festiwal

Wrocław

06 lipca

Jazz na Starówce 2019

Rynek Stare Miasta

Warszawa

11 lipca

12. Letnia Akademia Jazzu (karnet)

Klub Wytwórnia

Łódź

newsletter

Strona JazzPRESS wykorzystuje pliki cookies. Jeżeli nie wyrażasz zgody na wykorzystywanie plików cookies, możesz w każdej chwili zablokować je, korzystając z ustawień swojej przeglądarki internetowej.

Polityka cookies i klauzula informacyjna RODO